Elyaflar ve hammaddeler

Organik pamuk, sentetik gübre, sentetik tarım ilacı ve genetiği değiştirilmiş tohum kullanılmadan yetiştirilen pamuktur. Bitki ve lif konvansiyonel pamukla aynıdır; fark tarımın nasıl yapıldığındadır.

"Organik" adı bir beyana değil denetime dayanır: tarla organik tarım kurallarına göre belgelendirilir, lifin tarladan bitmiş ürüne kadar izlenmesini GOTS ve OCS gibi standartlar doğrular. Üründeki organik elyaf oranı etikette yazılır.

Kumaşta pamuğun bilinen özelliklerini taşır: nefes alır, nemi emer, tene yumuşak gelir. Genellikle tişört, sweatshirt, iç giyim, bebek giyimi ve çorapta tercih edilir.

Pamuk, pamuk bitkisinin tohumunu saran kozadaki liften elde edilir. Konvansiyonel pamuk, organik belge ya da özel bir tarım programı olmadan yetiştirilen pamuktur ve dünyada en çok kullanılan doğal liftir. Lif çırçırda tohumdan ayrılır, taranır ve ipliğe eğrilir.

Sürdürülebilir elyaf sınıfında değildir; diğer elyafların neyle karşılaştırıldığını göstermek için bu sayfadadır. Organik pamukla aynı bitkidir; aradaki fark tarlada ve belgelerdedir, makinede değil.

Kumaşta nefes alır, nemi emer, tene yumuşak gelir, sık yıkamaya dayanır ve boyayı iyi alır. Tişörtten iç giyime, sweatshirtten çoraba kadar örme giyimin temel elyafıdır; esneklik için genellikle az oranda elastanla karıştırılır.

Keten, keten bitkisinin sapındaki uzun liften elde edilir. Hasattan sonra saplar tarlada bekletilir; nem ve mikroorganizmalar lifi saptan gevşetir, sonra lif mekanik olarak ayrılır. Lifi elde etmek için çözeltiye dönüştürme gerekmez.

Sürdürülebilir denmesinin sebebi tarımıdır: keten yetiştiği serin ve nemli iklimlerde çoğunlukla yağmur suyuyla yetişir, az gübre ister ve bitkinin lif dışındaki bölümleri de değerlendirilir. Bu nitelik elyafın doğasından gelir; ketene özel ayrı bir elyaf belgesi yoktur.

Kumaşta serin tutar, nemi çabuk alıp bırakır, dayanıklıdır ve yıkandıkça yumuşar; kolay buruşur. Örme giyimde genellikle pamukla karışım halinde, yazlık tişörtte ve ev giyiminde tercih edilir.

Kenevir lifi, endüstriyel kenevir bitkisinin sapının kabuğundaki liften elde edilir. Keten gibi bir sap lifidir: hasattan sonra saplar bekletilir, lif kabuktan mekanik olarak ayrılır ve iplik için taranır.

Sürdürülebilir denmesinin sebebi tarımıdır: bitki hızlı büyür, sık ekildiği için yabani otu kendisi bastırır ve genellikle az ilaç ve az sulamayla yetişir. Bu nitelik elyafın tarımsal özelliklerinden gelir; kenevire özel ayrı bir elyaf belgesi yoktur.

Kumaşta dayanıklıdır, nefes alır, nemi iyi emer ve yıkandıkça yumuşar. Tek başına sert durabildiği için örme giyimde çoğunlukla pamukla karıştırılır ve kumaşa daha kuru, dokulu bir tuşe verir. Genellikle tişört, sweatshirt, çorap ve günlük giyimde tercih edilir.

Lyocell, odun hamurunun NMMO adlı bir çözücüde çözülüp lif olarak çekilmesiyle üretilen rejenere selüloz elyafıdır. Hammaddesi bitkiseldir ama elyafın kendisi kimyasal bir süreçle üretilir. TENCEL™, Lenzing firmasının lyocell ürününe verdiği marka adıdır; her lyocell TENCEL™ değildir.

Sürdürülebilir denmesinin sebebi süreçtir: lyocell kapalı devrede üretilir ve çözücü tekrar tekrar kullanılır. Lenzing çözücünün yüzde 99'dan fazlasının geri kazanıldığını bildiriyor (üretici verisi) ve odunun belgeli ve kontrollü kaynaklardan geldiğini belirtiyor.

Kumaşta pürüzsüz ve yumuşak bir yüzey verir, nemi iyi yönetir, ıslakken de dayanıklıdır ve dökümlüdür. Genellikle tişört, iç giyim, ev giyimi ve spor giyimde, tek başına ya da pamukla karışım halinde tercih edilir.

Modal, ağırlıkla kayın ağacının odun hamurundan üretilen rejenere selüloz elyafıdır. Viskona benzer kimyasal bir süreçle üretilir; lif daha sıkı çekildiği için daha incedir ve ıslakken daha dayanıklıdır.

Sürdürülebilir niteliği odunun kaynağına ve üreticinin kimyasalları geri kazanmasına bağlıdır. Odun hamuru ile elyafı aynı tesiste üreten üreticiler, süreç kimyasallarının büyük bölümünü geri kazandığını bildiriyor (üretici verisi). Kaynağı belgesiz odundan üretilen modal için bu söylenemez.

Kumaşta çok yumuşaktır ve bu yumuşaklığı yıkamalar boyunca korur; nemi iyi emer, tene serin gelir. Genellikle iç giyim, ev giyimi ve tişörtte, pamuk ve elastanla karışım halinde tercih edilir.

LENZING™ ECOVERO™, Lenzing firmasının viskon elyafıdır. Üretim yöntemi viskondur: odun hamuru kimyasal olarak çözülür ve yeniden lif olarak çekilir. Farkı odunun kaynağında ve üretimin nasıl yapıldığındadır.

Sürdürülebilir denmesinin sebebi belgelerdir: odun belgeli ve kontrollü ormanlardan gelir, elyaf AB Ekolojik Etiketi (EU Ecolabel) taşır ve üretici standart viskona göre daha düşük emisyon ve su etkisi bildiriyor (üretici verisi). Üretici, özel bir tanımlama sistemi sayesinde elyafın bitmiş kumaşta da ayırt edilebildiğini belirtiyor.

Kumaşta viskonun özelliklerini taşır: yumuşak, dökümlü ve nefes alan bir yüzey, iyi nem emme; ıslakken zayıflar. Genellikle tişört, ev giyimi ve karışımlı örme kumaşlarda tercih edilir.

Geri dönüştürülmüş pamuk, kesim artıklarının ve kullanılmış pamuklu tekstillerin mekanik olarak yeniden liflerine ayrılmasıyla elde edilir. Artıklar renge göre ayrılır, parçalanır ve yeniden elyaf haline getirilir; renge göre ayrıldığında yeniden boyama gerekmeyebilir.

Geri dönüştürülmüş denmesinin dayanağı içerik oranıdır ve bu oranı GRS ve RCS gibi standartlar doğrular. Yeni pamuk yetiştirmek için gereken su, toprak ve tarım girdisi kullanılmaz; zaten var olan lif yeniden değerlendirilir.

Mekanik işlem lifi kısalttığı için tek başına değil, yeni pamuk ya da geri dönüştürülmüş polyesterle karıştırılarak eğrilir. Kumaşta pamuğun nefes alabilirliğini ve yumuşaklığını taşır. Genellikle tişört, sweatshirt ve çorapta tercih edilir.

Geri dönüştürülmüş polyester çoğunlukla kullanılmış PET şişelerden üretilir. Şişeler ayrıştırılır, yıkanır, küçük parçalara çevrilir, eritilir ve yeniden lif olarak çekilir. Tekstil atığından geri kazanılan polyester de bu gruptadır.

Geri dönüştürülmüş denmesinin dayanağı içerik oranıdır ve bu oranı GRS ve RCS gibi standartlar doğrular. Yeni polimer üretmek yerine var olan plastiği yeniden kullandığı için fosil hammadde ihtiyacını azaltır.

Kumaşta yeni polyesterden ayırt edilmez: hafiftir, biçimini korur, çabuk kurur ve teri kumaşın yüzeyine taşır. Pamukla karışımda kumaşa biçim ve dayanıklılık katar. Genellikle spor giyim, yoga giyim ve sweatshirtte, tek başına ya da pamukla karışım halinde tercih edilir.

Geri dönüştürülmüş poliamid (naylon), üretim artığı naylondan, kullanılmış balık ağlarından ve halı gibi kullanım sonrası atıklardan geri kazanılır. Atık ya eritilip yeniden lif olarak çekilir ya da kimyasal olarak ilk yapı taşlarına kadar ayrıştırılıp yeniden polimer yapılır.

Geri dönüştürülmüş denmesinin dayanağı içerik oranıdır ve bu oranı GRS ve RCS doğrular. Yeni poliamid için gereken fosil hammaddenin yerine atık kullanılır; kimyasal yöntemde yeniden yapılan polimer, fosil kaynaklı poliamidle aynı yapıdadır.

Kumaşta dayanıklıdır, sürtünmeye karşı güçlüdür ve esneklik katar. Genellikle çorap, iç giyim, spor giyim ve yoga giyimde tercih edilir.

Polyester, fosil kaynaklı hammaddelerden, tereftalik asit ve etilen glikolden üretilen polimerin eritilip lif olarak çekilmesiyle elde edilen sentetik bir elyaftır. Dünyada en çok üretilen elyaftır.

Sürdürülebilir elyaf sınıfında değildir; konvansiyonel bir elyaf olarak performansı için kullanılır. Aynı özellikleri veren, atıktan üretilen karşılığı bu sayfadaki geri dönüştürülmüş polyesterdir; kumaşta ikisi ayırt edilmez.

Kumaşta hafiftir, biçimini ve rengini korur, çabuk kurur, kolay buruşmaz ve sık yıkamaya dayanır. Pamukla karıştırıldığında kumaşa dayanıklılık ve biçim kazandırır, pamuk da tene gelen yumuşaklığı verir. Genellikle spor giyim ve yoga giyimde tek başına, tişört ve sweatshirtte pamukla karışım halinde tercih edilir.

Poliamid (naylon), fosil kaynaklı hammaddelerden üretilen sentetik bir elyaftır. Tekstildeki iki yaygın türünden biri olan poliamid 6 kaprolaktamdan elde edilir; polimer eritilir ve ince, güçlü lifler halinde çekilir. Diğer yaygın türü poliamid 6.6'dır.

Sürdürülebilir elyaf sınıfında değildir; konvansiyonel bir elyaf olarak dayanıklılığı için kullanılır. Atıktan geri kazanılan karşılığı bu sayfadaki geri dönüştürülmüş poliamiddir ve kumaşta aynı işi görür.

Kumaşta sürtünmeye çok dayanıklıdır ve esnektir; az oranda kullanıldığında bile ürünün ömrünü uzatır. Esnekliği ve dayanımı nedeniyle elastanlı kumaşlarda sık kullanılır. Genellikle çorapta topuk ve burun gibi aşınan bölgelerde, iç giyimde, spor giyimde ve yoga giyimde tercih edilir.

Akrilik, fosil kaynaklı akrilonitrilden elde edilen polimerin çözeltiden lif olarak çekilmesiyle üretilen sentetik bir elyaftır. Kesik lif hâlinde eğrilerek iplik yapılır.

Sürdürülebilir elyaf sınıfında değildir; konvansiyonel bir elyaf olarak tutumu ve renk özellikleri için kullanılır.

Kumaşta yünü andıran yumuşak ve dolgun bir tutum verir, hafiftir ve boyandığı rengi iyi tutar. Çorapta ve örme ürünlerde tek başına ya da pamuk ve başka elyaflarla karışım hâlinde kullanılır.